ДАСТОВАРДҲОИ ҲОКИМИЯТИ СУДӢ ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР ДАВРОНИ 35 СОЛИ ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ: НАТИҶАҲО, МАСЪАЛАҲОИ МУБРАМ ВА ДУРНАМОИ РУШД

Дар таърихи давлатдории навин Истиқлоли давлатӣ барои ташаккули низоми ҳуқуқии миллӣ, рушди падидаҳои давлатӣ ва бунёди ҷомеаи демократӣ заминаи устувор гузошт. Дар ин раванд, яке аз дастовардҳои муҳим ташаккул ва рушди ҳокимияти судӣ ҳамчун шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ мебошад. Маҳз фаъолияти самараноки мақомоти судӣ ба таъмини волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, ҳифзи манфиатҳои давлат мусоидат намуда, ба яке аз омилҳои муҳими рушди давлати ҳуқуқбунёд табдил ёфтааст.

Бо қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 6 ноябри соли 1994 принсипи таҷзияи ҳокимияти давлатӣ дар сатҳи конститутсионӣ муқаррар гардида, ҳокимияти судӣ ҳамчун яке аз се шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ эътироф шуд. Ин санади муҳими сиёсиву ҳуқуқӣ барои ташкили низоми судӣ, муайян намудани мақоми конститутсионии мақомоти судӣ ва рушди минбаъдаи қонунгузории судӣ заминаи устувор фароҳам овард.

Дар тӯли 35 соли Истиқлоли давлатӣ мақомоти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳи пурмасъулияти ташаккул ва рушдро тай намуданд. Агар дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ вазифаи асосӣ мутобиқ намудани фаъолияти мақомоти судӣ ба талаботи давлати соҳибихтиёр ва таҳкими заминаҳои ҳуқуқии онҳо бошад, дар марҳилаи баъдӣ диққати асосӣ ба баланд бардоштани сифати адолат, таҳкими мустақилияти судҳо, рушди иқтидори касбии судяҳо ва беҳтар намудани дастрасии шаҳрвандон ба адолати судӣ равона гардид.

Имрӯз мақомоти судӣ яке аз мақомоти муҳими давлатдорӣ ба ҳисоб рафта, фаъолияти онҳо дар таҳкими қонуният, таъмини адолати иҷтимоӣ, ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шаҳрвандон ва таҳкими эътимоди ҷомеа ба давлат нақши калидӣ дорад. Аз ин рӯ, таҳлили дастовардҳои ҳокимияти судӣ дар даврони Истиқлол ва муайян намудани самтҳои рушди минбаъдаи он аҳамияти муҳими назариявӣ ва амалӣ дорад.

Истиқлоли давлатӣ барои ташаккули низоми мустақили судии Ҷумҳурии Тоҷикистон заминаи воқеии ҳуқуқӣ ва сиёсӣ фароҳам овард. Агар то соли 1991 фаъолияти мақомоти судӣ дар доираи низоми ягонаи судии Иттиҳоди Шӯравӣ амалӣ мегардид, пас баъди ба даст овардани истиқлолият зарурати ташкили мақомоте ба миён омад, ки ба арзишҳои давлатдории миллӣ, талаботи Конститутсия ва принсипҳои давлати ҳуқуқбунёд ҷавобгӯ бошад.

Дар ин раванд, қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳамияти таърихӣ дошт. Бори аввал дар сатҳи Конститутсия ҳокимияти судӣ ҳамчун шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ эътироф гардида, ваколатҳои он, принсипҳои фаъолияти судҳо ва кафолатҳои мустақилияти судяҳо муайян карда шуданд. Ин меъёрҳо барои рушди минбаъдаи қонунгузории судӣ ва ташкили фаъолияти мақомоти судӣ заминаи ҳуқуқии устувор гузоштанд.

Дар давраи соҳибистиқлолӣ қонунгузории танзимкунандаи фаъолияти мақомоти судӣ низ пайваста такмил дода шуд. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ бо дарназардошти талаботи ҷомеаи муосир такмил ёфта, барои баланд бардоштани самаранокии фаъолияти судҳо ва таҳкими мустақилияти онҳо мусоидат намуданд.

Ҳамзамон, сохтори мақомоти судӣ мутобиқи рушди муносибатҳои ҷамъиятӣ такмил дода шуд. Дар ин давра фаъолияти судҳои иқтисодӣ, Суди конститутсионӣ, судҳои ҳарбӣ ва дигар мақомоти судӣ рушд ёфта, тахассусмандии фаъолияти судҳо тадриҷан тақвият дода шуд. Ин раванд ба баланд гардидани сифати баррасии парвандаҳо ва ташаккули амалияи устувори судӣ мусоидат намуд.

Яке аз муҳимтарин дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ дар он ифода меёбад, ки ҳокимияти судӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳамчун шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ ташаккул ёфта, имрӯз дар таъмини волоияти қонун ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон нақши муҳимро иҷро менамояд.

Дар тӯли 35 соли соҳибистиқлолӣ ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба яке аз институтҳои муҳими давлатдорӣ табдил ёфт. Дар ин давра заминаҳои ҳуқуқӣ, ташкилӣ ва моддии фаъолияти мақомоти судӣ тадриҷан такмил ёфта, имконият фароҳам омад, ки судҳо рисолати конститутсионии худро дар самти амалисозии адолати судӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин таъмини волоияти қонун самараноктар иҷро намоянд. Дастовардҳои бадастомада натиҷаи сиёсати пайгиронаи давлат дар самти рушди ҳокимияти судӣ буда, имрӯз барои фаъолияти устувори мақомоти судӣ заминаи боэътимод фароҳам овардаанд.

Ҳамзамон, муҳимтарин дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ таҳкими мақоми конститутсионии ҳокимияти судӣ мебошад. Бо қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва такмили минбаъдаи қонунгузории судӣ принсипҳои мустақилияти судҳо, итоати судяҳо танҳо ба Конститутсия ва қонун, баробарии ҳама дар назди қонун ва суд, ошкоро будани мурофиаи судӣ ва кафолати ҳифзи судии ҳуқуқу озодиҳои инсон таҳкими ҳуқуқӣ пайдо намуданд. Ин принсипҳо барои ташаккули низоми муосири адолати судӣ ва баланд бардоштани нақши мақомоти судӣ дар ҳаёти ҷомеа аҳамияти бунёдӣ доранд.

Дар баробари таҳкими асосҳои ҳуқуқӣ, низоми ташкилии мақомоти судӣ низ такмил ёфт. Дар ин давра сохтори судҳо бо дарназардошти рушди муносибатҳои ҷамъиятӣ ва амалияи ҳуқуқтатбиқкунӣ такмил дода шуда, фаъолияти судҳои иқтисодӣ, Суди конститутсионӣ, судҳои ҳарбӣ ва коллегияҳои махсусгардонидашуда густариш ёфт. Тахассусмандии фаъолияти судҳо ба баланд гардидани сифати баррасии парвандаҳо, татбиқи якхелаи қонунгузорӣ ва ҳифзи самараноки ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шаҳрвандон мусоидат намуд.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ роҳбарияти олии давлат ба таҳкими кафолатҳои иҷтимоӣ ва моддии фаъолияти судяҳо ва кормандони дастгоҳи суд таваҷҷуҳи доимӣ зоҳир намудааст. Бо мақсади таҳкими мустақилияти ҳокимияти судӣ, баланд бардоштани нуфузи касби судягӣ ва беҳтар намудани шароити иҷтимоии кормандони мақомоти судӣ, музди меҳнати судяҳо ва кормандони дастгоҳи суд тибқи фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон давра ба давра зиёд карда шудааст. Ҳамзамон, тадбирҳои муҳими иҷтимоӣ, аз ҷумла бо манзилҳои хизматӣ, қитъаҳои замини наздиҳавлигӣ таъмин намудани судяҳо ва дастгирии иҷтимоии онҳо амалӣ гардидаанд. Ин тадбирҳо барои таҳкими мустақилияти ҳокимияти судӣ, ҷалби кадрҳои соҳибтахассус ва баланд бардоштани самаранокии фаъолияти мақомоти судӣ аҳамияти муҳим дошта, яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи рушди ҳокимияти судӣ ба ҳисоб мераванд.

Дастоварди муҳими дигар такмили пайвастаи қонунгузории судӣ ва мурофиавӣ мебошад. Дар давраи истиқлол як қатор қонунҳои конститутсионӣ, кодексҳои мурофиавӣ ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ қабул ё дар таҳрири нав қабул гардиданд, ки онҳо фаъолияти мақомоти судиро мутобиқ ба талаботи ҷомеаи муосир такмил доданд. Бо такмили заминаҳои ҳуқуқӣ имконият фароҳам омад, ки мурофиаи судӣ боз ҳам шаффоф, мубоҳисавӣ ва ба ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои иштирокчиёни мурофиа равона карда шавад.

Дар рушди ҳокимияти судӣ сиёсати кадрӣ низ нақши муҳим бозид. Дар тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ низоми интихоб, омодасозӣ ва такмили ихтисоси судяҳо тадриҷан такмил ёфта, талабот нисбат ба сатҳи дониш, малака ва масъулияти касбии онҳо баланд гардид. Ҷорӣ гардидани институти коромӯз-судя, таъсиси Комиссияи ягонаи имтиҳонӣ барои номзадҳо ба вазифаи судя ва рушди фаъолияти Маркази таълимии судяҳо барои ташаккули ҳайати соҳибкасб ва баландихтисоси судягӣ заминаи мусоид фароҳам овард.

Ҳамзамон, дар солҳои соҳибистиқлолӣ ба беҳтар намудани шароити ташкилӣ ва моддии фаъолияти мақомоти судӣ таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир гардид. Дар шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ биноҳои нави судӣ сохта ва азнавсозӣ гардида, таъминоти техникӣ ва шароити кори судҳо тадриҷан беҳтар карда шуд. Ин тадбирҳо на танҳо барои баланд бардоштани самаранокии фаъолияти судҳо, балки барои муҳайё намудани шароити мусоид ба муроҷиаткунандагон ва иштирокчиёни мурофиаи судӣ низ аҳамияти калон доранд.

Дигар аз дастовардҳои назарраси даврони истиқлол баланд гардидани нақши мақомоти судӣ дар ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон мебошад. Имрӯз суд ҳамчун кафили ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандон на танҳо баҳсҳои ҳуқуқиро ҳал менамояд, балки тавассути назорати судӣ дар масъалаҳои маҳдуд намудани ҳуқуқу озодиҳои шахс, баррасии баҳсҳои маъмурӣ, иқтисодӣ, оилавӣ ва дигар муносибатҳои ҳуқуқӣ барои таъмини волоияти қонун саҳми муҳим мегузорад. Ин раванд нишон медиҳад, ки нақши иҷтимоии ҳокимияти судӣ дар муқоиса бо солҳои аввали истиқлол ба таври назаррас афзоиш ёфтааст.

Дар баробари ин, фаъолияти мақомоти судӣ ба таъмини рушди иқтисоди миллӣ низ мусоидат намудааст. Баррасии саривақтӣ ва қонунии баҳсҳои иқтисодӣ, ҳифзи ҳуқуқи соҳибкорон ва сармоягузорон, таъмини устувории муносибатҳои шартномавӣ ва ҳифзи ҳуқуқи моликият ба беҳтар гардидани муҳити ҳуқуқии фаъолияти соҳибкорӣ мусоидат мекунад. Аз ин рӯ, фаъолияти мақомоти судӣ имрӯз яке аз омилҳои муҳими таъмини амнияти ҳуқуқии муносибатҳои иқтисодӣ ба ҳисоб меравад.

Таҳлили фаъолияти мақомоти судӣ инчунин нишон медиҳад, ки дар натиҷаи такмили қонунгузорӣ ва рушди амалияи судӣ сатҳи касбияти судяҳо ва сифати санадҳои судӣ тадриҷан баланд гардидааст. Ҷамъбасти мунтазами амалияи судӣ, фаъолияти Пленуми Суди Олӣ ва омӯзиши таҷрибаи ҳуқуқтатбиқкунӣ барои ташаккули амалияи ягона ва татбиқи дурусти меъёрҳои ҳуқуқӣ мусоидат намудаанд. Ин раванд ба баланд гардидани пешгӯишавандагии қарорҳои судӣ ва таҳкими эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти судӣ таъсири мусбат расонидааст.

Бо вуҷуди дастовардҳои назаррас, рушди ҳокимияти судӣ ҳамчун раванди натиҷабахш арзёбӣ мегардад. Тағйирёбии муносибатҳои ҷамъиятӣ, рушди технологияҳои нав ва афзоиши ҳаҷми баҳсҳои ҳуқуқӣ тақозо менамояд, ки мақомоти судӣ пайваста фаъолияти худро такмил дода, ба талаботи нави ҷомеа мутобиқ гарданд. Аз ин рӯ, нигоҳ доштани дастовардҳои бадастомада ва истифодаи онҳо ҳамчун замина барои рушди минбаъдаи низоми судӣ яке аз вазифаҳои муҳими марҳилаи нави давлатдорӣ мебошад.

Дар ҷомеаи демократӣ ва ҳуқуқбунёд ҳокимияти судӣ на танҳо мақоми ҳалли баҳсҳои ҳуқуқӣ, балки яке аз кафолатҳои муҳими устувории низоми конститутсионӣ ва волоияти қонун ба ҳисоб меравад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар даврони соҳибистиқлолӣ нақши мақомоти судӣ аз доираи иҷрои вазифаҳои анъанавии мурофиавӣ фаротар рафта, ба яке аз рукнҳои асосии таҳкими давлатдорӣ ва таъмини суботи ҳуқуқӣ мубаддал гардидааст.

Яке аз самтҳои муҳими фаъолияти мақомоти судӣ ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд мебошад. Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳуқуқу озодиҳои инсон арзиши олӣ эътироф гардида, ҳифзи онҳо вазифаи муҳимтарини давлат мебошад. Дар ин раванд, мақомоти судӣ ҳамчун мақоми мустақили амалисозандаи адолати судӣ кафолати воқеии ҳифзи ҳуқуқҳои вайроншуда, барқарор намудани адолат ва таъмини риояи қонуниятро таъмин менамоянд. Маҳз тавассути фаъолияти судҳо принсипи волоияти қонун дар муносибатҳои байни давлат, шаҳрванд ва дигар субъектҳои ҳуқуқӣ татбиқи воқеӣ пайдо мекунад.

Дар баробари ин, мақомоти судӣ дар таъмини суботи муносибатҳои шаҳрвандӣ ва иқтисодӣ низ нақши муассир доранд. Дар шароити рушди иқтисоди бозорӣ ва густариши фаъолияти соҳибкорӣ, ҳалли саривақтӣ ва қонунии баҳсҳои иқтисодӣ яке аз омилҳои муҳими таъмини амнияти ҳуқуқии муносибатҳои иқтисодӣ мебошад. Амалияи судӣ нишон медиҳад, ки ҳифзи ҳуқуқи моликият, иҷрои уҳдадориҳои шартномавӣ ва барқарор намудани ҳуқуқҳои вайроншуда ба баланд гардидани эътимоди субъектҳои соҳибкорӣ ба низоми ҳуқуқӣ ва беҳтар шудани фазои сармоягузорӣ мусоидат менамояд.

Ҳокимияти судӣ инчунин дар таҳкими қонуният ва пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳо саҳми назаррас дорад. Санадҳои қонунӣ ва асосноки судӣ на танҳо баҳси мушаххасро ҳал мекунанд, балки тавассути ташаккули амалияи устувори ҳуқуқтатбиқкунӣ ба риояи қонун аз ҷониби дигар субъектҳои муносибатҳои ҳуқуқӣ низ таъсири пешгирикунанда мерасонанд. Аз ин лиҳоз, сифати санадҳои судӣ ва ягонагии амалияи судӣ на танҳо аҳамияти мурофиавӣ, балки аҳамияти муҳими иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ низ доранд.

Нақши мақомоти судӣ дар таҳкими давлатдории ҳуқуқбунёд инчунин дар баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқии ҷомеа зоҳир мегардад. Ҳангоми баррасии парвандаҳо судҳо тавассути шарҳу татбиқи дурусти меъёрҳои ҳуқуқӣ ба ташаккули фаҳмиши ягонаи қонун, эҳтиром ба арзишҳои ҳуқуқӣ ва таҳкими фарҳанги риояи қонун мусоидат менамоянд. Аз ин нуқтаи назар, фаъолияти мақомоти судӣ на танҳо хусусияти ҳуқуқтатбиқкунӣ, балки хусусияти тарбиявӣ ва пешгирикунанда низ дорад.

Дар маҷмӯъ, таҷрибаи 35 соли соҳибистиқлолӣ нишон медиҳад, ки мақомоти судӣ имрӯз ба яке аз рукнҳои асосии ҳокимияти давлатӣ табдил ёфта, дар ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таъмини суботи ҳуқуқӣ, рушди муносибатҳои иқтисодӣ ва таҳкими давлатдории ҳуқуқбунёд нақши муҳим мебозанд.

Бо вуҷуди дастовардҳои назаррас, рушди низоми судӣ ҳамчун раванди доимӣ зарурати такмили пайвастаро тақозо менамояд. Таҷрибаи амалии фаъолияти судҳо нишон медиҳад, ки имрӯз таваҷҷуҳи асосӣ бояд на танҳо ба такмили қонунгузорӣ, балки ба баланд бардоштани сифати ҳуқуқтатбиқкунӣ равона карда шавад.

Таҳлили дастовардҳои ҳокимияти судӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони 35 соли Истиқлоли давлатӣ нишон медиҳад, ки дар кишвар заминаҳои устувори ҳуқуқӣ, ташкилӣ ва институтсионалии фаъолияти мақомоти судӣ ташаккул ёфтаанд. Бо вуҷуди ин, рушди босуръати муносибатҳои ҷамъиятӣ, такмили қонунгузорӣ ва афзоиши талаботи ҷомеа нисбат ба сифати адолати судӣ тақозо менамояд, ки фаъолияти мақомоти судӣ пайваста такмил дода шавад. Дар ин замина, рушди минбаъдаи ҳокимияти судӣ бояд на танҳо ба такмили қонунгузорӣ, балки ба таҳкими иқтидори илмӣ ва таҳлилӣ мақомоти судӣ низ равона карда шавад.

Яке аз самтҳои муҳими рушди минбаъдаи ҳокимияти судӣ тақвияти таҳлили илмии фаъолияти мақомоти судӣ мебошад. Таҷрибаи амалии ҳуқуқтатбиқкунӣ нишон медиҳад, ки омӯзиши мунтазами масъалаҳои ба миён омада дар амалияи судӣ, таҳлили сабабҳои бекор ё тағйир дода шудани санадҳои судӣ ва арзёбии самаранокии татбиқи қонунгузорӣ метавонанд барои муайян намудани мушкилоти воқеии фаъолияти судҳо аҳамияти калон дошта бошанд. Дар ин замина, мувофиқи мақсад аст фаъолияти таҳлилии мақомоти судӣ боз ҳам густариш дода шуда, натиҷаҳои чунин таҳлилҳо ҳангоми таҳияи пешниҳодҳо оид ба такмили қонунгузорӣ ва сиёсати ҳуқуқии давлат ба таври васеъ истифода гарданд. Ин раванд имконият медиҳад, ки таҷрибаи амалии мақомоти судӣ ба яке аз сарчашмаҳои муҳими рушди қонунгузории миллӣ табдил ёбад.

Самти дигари муҳими рушди ҳокимияти судӣ таҳкими ҳамкории мақомоти судӣ бо муассисаҳои илмӣ ва таҳсилоти олии касбӣ мебошад. Рушди босуръати муносибатҳои ҳуқуқӣ ва мураккаб гардидани масъалаҳои ҳуқуқтатбиқкунӣ тақозо менамояд, ки фаъолияти амалии мақомоти судӣ бо дастовардҳои илми ҳуқуқ бештар ҳамоҳанг карда шавад. Дар ин замина, густариши ҳамкории илмӣ байни мақомоти судӣ, муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва марказҳои таҳқиқотӣ, баргузор намудани конфронсҳои илмӣ-амалӣ, таҳияи тавсияҳои илмӣ вобаста ба масъалаҳои амалияи судӣ ва ҷалби судяҳои амалкунанда ба фаъолияти илмӣ ва омӯзгорӣ метавонад ба рушди илми ҳуқуқ, такмили амалияи судӣ ва омодасозии кадрҳои баландихтисоси соҳа мусоидат намояд.

Ҳамзамон, баланд бардоштани сатҳи дастрасии ҷомеа ба таҷрибаи пешқадами фаъолияти мақомоти судӣ низ яке аз самтҳои муҳими рушди минбаъдаи ҳокимияти судӣ ба ҳисоб меравад. Дар шароити рушди ҷомеаи иттилоотӣ, омӯзиш ва паҳн намудани таҷрибаи пешқадами судӣ, нашри мунтазами маҷмуаҳои таҳлилии амалияи судӣ, дастурҳои методӣ ва дигар маводи таҳлилӣ метавонад барои таъмини татбиқи якхелаи қонунгузорӣ, баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқӣ ва рушди илми ҳуқуқ аҳамияти назаррас дошта бошад. Инчунин, чунин иқдом ба баланд гардидани шаффофияти фаъолияти мақомоти судӣ ва таҳкими эътимоди ҷомеа нисбат ба ҳокимияти судӣ мусоидат менамояд.

Бо дарназардошти таҷрибаи 35 соли соҳибистиқлолӣ, вақти он расидааст, ки дурнамои рушди ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шакли як ҳуҷҷати стратегии дарозмуҳлат муайян карда шавад. Дар ин замина, мувофиқи мақсад аст Консепсияи рушди ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2040 таҳия ва қабул гардад. Дар консепсияи мазкур метавон самтҳои асосии такмили фаъолияти мақомоти судӣ, рушди иқтидори кадрӣ ва илмӣ, истифодаи таҷрибаи пешқадами байналмилалӣ, таҳкими ҳамкории мақомоти судӣ бо ҷомеаи илмӣ, такмили механизми таҳлили амалияи судӣ ва баланд бардоштани сифати амалисозии адолати судиро ҳамчун афзалиятҳои асосии сиёсати давлатӣ пешбинӣ намуд. Қабули чунин ҳуҷҷати стратегӣ метавонад барои рушди мунтазам ва ҳамоҳангшудаи ҳокимияти судӣ дар марҳилаи нави давлатдорӣ заминаи устувор фароҳам оварад.

Дар маҷмӯъ, метавон хулоса намуд, ки рушди минбаъдаи ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон бояд ба таҳкими иқтидори илмӣ ва таҳлилии мақомоти судӣ, рушди ҳамкории онҳо бо муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ, истифодаи самараноки таҷрибаи амалии ҳуқуқтатбиқкунӣ ва банақшагирии стратегии рушди низоми судӣ асос ёбад. Амалӣ намудани ин самтҳо метавонад барои боз ҳам баланд гардидани сифати адолати судӣ, таҳкими волоияти қонун ва рушди минбаъдаи давлати демократӣ ва ҳуқуқбунёди Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намояд.

Дурнамои рушди ҳокимияти судӣ бояд пеш аз ҳама ба таҳкими сифати адолати судӣ асос ёбад. Баланд бардоштани сифати таҳияи санадҳои судӣ, таъмини ягонагии амалияи судӣ, рушди фаъолияти таҳлилӣ ва методии Суди Олӣ, инчунин такмили низоми омодасозӣ ва бозомӯзии судяҳо метавонанд ба баланд гардидани эътимоди ҷомеа нисбат ба мақомоти судӣ ва таҳкими минбаъдаи волоияти қонун мусоидат намоянд.

Таҳлили фаъолияти ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони 35 соли Истиқлоли давлатӣ нишон медиҳад, ки мақомоти судӣ роҳи назарраси ташаккул ва рушдро тай намуда, имрӯз ҳамчун яке аз рукнҳои асосии ҳокимияти давлатӣ фаъолияти худро мутобиқ ба талаботи Конститутсия ва принсипҳои давлати ҳуқуқбунёд амалӣ менамоянд.

Дар ин давра заминаҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалии фаъолияти мақомоти судӣ мустаҳкам гардида, қонунгузории судӣ такмил ёфт, сохтори мақомоти судӣ рушд кард, сатҳи касбияти судяҳо боло рафт ва шароити ташкилию моддии фаъолияти судҳо беҳтар гардид. Ҳамзамон, нақши мақомоти судӣ дар ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таъмини суботи муносибатҳои ҳуқуқӣ, ҳифзи ҳуқуқи моликият ва таҳкими волоияти қонун ба таври назаррас афзоиш ёфт.

Дар баробари ин, рушди ҷомеа ва мураккаб гардидани муносибатҳои ҳуқуқӣ тақозо менамояд, ки низоми судӣ пайваста такмил дода шавад. Таҳкими ягонагии амалияи судӣ, рушди фаъолияти таҳлилии Суди Олӣ, такмили қарорҳои Пленум, такмили меъёрҳои муайян намудани сарбории судяҳо ва баланд бардоштани сифати санадҳои судӣ бояд аз самтҳои афзалиятноки сиёсати минбаъдаи рушди ҳокимияти судӣ бошанд.

Дар маҷмӯъ, таҷрибаи 35 соли соҳибистиқлолӣ собит менамояд, ки ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун яке аз дастовардҳои муҳими давлатдории миллӣ ташаккул ёфта, имрӯз дар таъмини волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва таҳкими давлатдории ҳуқуқбунёд нақши муассир дорад. Нигоҳдорӣ ва рушди ин дастовардҳо, мутобиқ намудани фаъолияти мақомоти судӣ ба талаботи ҷомеаи муосир ва такмили пайвастаи сифати адолати судӣ бояд яке аз афзалиятҳои сиёсати ҳуқуқии давлат дар марҳилаи минбаъдаи рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон боқӣ монад.

Раиси суди шаҳри Хоруғ
Абдуллозода Орзу